Rapport

Op 11 november 2010 heeft de voorzitter van de Staatscommissie Grondwet, prof. Wilhelmina Thomassen, het rapport van de Staatscommissie Grondwet aangeboden aan de ministers Opstelten (Veiligheid en Justitie) en Donner (BZK). Vanuit de Universiteit Leiden had prof. Janneke Gerards zitting in de Staatscommissie Grondwet. Deze staatscommissie heeft gedurende ruim een jaar onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de Grondwet beter toegankelijk te maken en bij de tijd te brengen.

Opdracht

De opdracht die het vorige kabinet aan de Staatscommissie had verstrekt omvatte een groot aantal staatsrechtelijke vragen. Zo was één van de vragen of een preambule aan de Grondwet moet worden toegevoegd en of er nieuwe grondrechten in de Grondwet moeten worden opgenomen. Ook moest de Staatscommissie onderzoeken of de formulering van grondrechten moet worden aangepast gelet op de snel voortschrijdende technologische ontwikkelingen. Ten slotte was een aantal vragen geformuleerd met betrekking tot de betekenis en de doorwerking van het internationale en Europese recht in de nationale rechtsorde.

Voorstellen

Het rapport van de Staatscommissie gaat op al deze vragen in. Daarbij doet zij voor een groot aantal van deze punten concrete voorstellen voor herziening of aanpassing van de Grondwet. Zo adviseert zij om geen preambule in de Grondwet op te nemen, maar wel een algemene bepaling. Daarin komen de belangrijkste rechtsstatelijke waarden van het Nederlandse constitutionele bestel tot uitdrukking. Deze bepaling noemt daarbij onder meer respect voor de menselijke waardigheid en het vereiste van legaliteit. Verder adviseert de Staatscommissie om een bepaling in de Grondwet op te nemen waarin aanvullende eisen worden gesteld voor de beperking van fundamentele rechten, zoals een proportionaliteitsvereiste, en doet zij tekstvoorstellen voor het opnemen van een recht op eerlijk proces in de Grondwet. Zij adviseert ook om ‘Europa’ een uitdrukkelijke plaats in de Grondwet te geven.

Open vragen

Op een aantal punten heeft de Staatscommissie geen eensluidende conclusies kunnen bereiken, zoals bij de vraag of de voorrang van het internationale recht op het nationale recht moet kunnen worden beperkt. Daarnaast is duidelijk dat voor sommige grondwetsbepalingen, zoals het recht op vrijheid van meningsuiting of het recht op bescherming van persoonsgegevens, verschillende formuleringen denkbaar zijn. Over deze en enkele andere punten zal verdere discussie en politieke besluitvorming moeten plaatsvinden.

Discussie

Over het rapport van de Staatscommissie Grondwet zal de komende tijd stevig worden gediscussieerd, zowel in de politiek als door wetenschappers. Op 3 december 2010 organiseert de Staatsrechtkring de jaarlijkse Staatsrechtconferentie, waar het rapport een centrale rol speelt (zie voor meer informatie www.staatsrechtconferentie.nl ). Op 10 december 2010 organiseert de Afdeling staats- en bestuursrecht een actualiteitendebat naar aanleiding van het rapport. Nadere informatie daarover volgt spoedig.
 

Rapport

Meer informatie over de Staatscommissie Grondwet kunt u vinden op http://www.staatscommissiegrondwet.nl/. Ook het rapport is via die website te downloaden. Vanuit het Instituut Publiekrecht is een groot aantal voorstudies voor de Staatscommissie geschreven, waarvan de Staatscommissie veel gebruik heeft gemaakt. Belangrijke voorstudies betroffen die over preambules (Voermans/Cliteur), eerlijk proces (Barkhuysen/van Emmerik/Gerards) en persoonlijke autonomie (Koffeman). Ook heeft de Staatscommissie gebruik kunnen maken van de evaluatie van de Grondwet die in 2009 werd uitgevoerd onder leiding van Tom Barkhuysen, Michiel van Emmerik en Wim Voermans. De verschillende voorstudies en rapporten zijn te downloaden vanaf http://www.staatscommissiegrondwet.nl/  .